Page 815 - Proceedings Collega2023

Kuih muih juga menggambarkan identiti budaya yang tersurat dan tersirat melalui warisan turun
temurun yang amat tinggi nilainya. Pembuatan kuih muih amat berkait rapat dengan sesuatu upacara
seperti keramaian, kenduri kendara, kelahiran dan sebagainya (Bungsu et al., 2019). Etnik Brunei yang
tinggal di Sabah mempunyai keunikan dan identiti sendiri yang diterjemahkan melalui penghasilan kuih-
muih tradisional seperti kalupis, wajit, jalurut, tilapam, bikang, ketupat lapas dan tapai. Penggunaan
bahan-bahan asas seperti tepung beras, tepung gandum, beras pulut, santan, ragi dan lain-lain bahan
menghasilkan kuih-muih yang unik. Kearifan tempatan yang dimiliki oleh kaum wanita dan lelaki yang
berumur dalam kalangan masyarakat tersebut turut membantu kepada penghasilan kuih-muih secara
tradisional. Penggunaan daun dan pucuk seperti pucuk nipah, daun pisang dan daun keladi yang didapati
daripada persekitaran hutan paya bakau menjadikan pembungkusan kuih mempunyai rasa yang berbeza
antara satu sama lain. Pada masa yang sama, penghasilan bentuk kuih juga diadaptasi daripada gaya
hidup, pekerjaan dan adaptasi bentuk flora serta fauna yang wujud di persekitaran masyarakat tersebut.
Contohnya, bentuk sampan digunakan bagi menghasilkan kuih tilapam dan bentuk siput sedut untuk
menghasilkan kuih jalurut. Pembungkusan bentuk tiga segi bagi tapai nasi pula merujuk kepada bentuk
lokan. Pada masa yang sama, penghasilan kuih-muih ini diperturunkan daripada satu generasi kepada satu
generasi lain bagi mengekalkan rasa, bentuk dan fungsinya. Pengekalan resipi dan cara pembuatan yang
sama dengan resipi asal menunjukkan pengekalan identiti dan kearifan masyarakat walaupun terdapat
perubahan dalam kepercayaan dan akidah, perkahwinan campur dan perkembangan teknologi semasa.

Di samping itu, penggunaan bahan-bahan tempatan dan kaedah memasak secara tradisional
mencerminkan ciri-ciri kuih-muih tradisional yang dihasilkan di Mersing, Johor (Kamaruzzaman, 2022).
Penggunaan bahan-bahan tempatan seperti daun pandan, daun pisang, kelapa dan pisang yang mudah
didapati di persekitaran rumah dijadikan bahan utama dalam penghasilan kuih-muih tradisional. Bahan-
bahan tersebut mempunyai pelbagai fungsi seperti pewarna makanan semula jadi, bahan meningkatkan
aroma, pembungkus, dan memberikan rasa lemak kepada kuih. Penggunaan teknik memasak seperti
membakar, menggoreng, merebus dan mengukus yang ringkas membezakan kuih-muih tempatan dengan
kuih Barat yang menggunakan teknik membakar di dalam ketuhar.
Persaingan dengan kuih-muih moden dari Barat menjadikan kuih tradisional Melayu semakin
terpinggir. Inovasi dalam pembuatan kuih tradisional juga dilakukan oleh pengusaha bagi memastikannya
tidak dilupakan (Che Mohd Dahan et al., 2021). Pembuatan kuih baulu, misalnya telah dipelbagaikan jenis,
bentuk dan rasanya bagi memastikan permintaan pelanggan dapat dipenuhi. Kuih baulu disesuaikan
dengan bentuk flora dan fauna seperti bunga, kerang, cermai dan ikan. Kepakaran pengusaha dalam
penghasilan baulu dapat menghasilkan baulu yang mempunyai tekstur yang lembut dan tidak keras
semasa dimakan. Pengusaha kuih baulu turut berusaha menjadikan reka bentuk kuih tersebut sebaris
dengan produk antarabangsa. Bagi memastikan generasi muda tertarik dengan kuih baulu, penggunaan
warna, hiasan dan rasa juga dipelbagaikan mengikut perubahan zaman. Penggunaan laman sosial sebagai
medium pemasaran juga membantu perniagaan kuih tradisional dikenali di dalam dan luar negara.

Kuih tradisional masyarakat Kedah, iaitu kuih dangai mempunyai rasa dan keunikan yang
tersendiri, sama ada daripada aspek pembuatan, bahan yang digunakan, rasa dan alatan yang digunakan.
Bahan-bahan semula jadi digunakan seperti tepung pulut, kelapa parut, gula dan garam. Walaupun bahan-
bahan ini mudah didapati, kelapa perlu dipilih berdasarkan beberapa kriteria tertentu. Kelapa yang
digunakan bagi menghasilkan kuih dangai ialah kelapa muda atau separuh tua. Penggunaan kelapa tua
boleh mengakibatkan tekstur dan rasa kuih dangai tidak sempurna. Pengeringan kelapa juga perlu dibuat
bagi memastikan kelapa tersebut tidak berair. Kelapa yang berair atau lembap akan menjadikan kuih

International Conference on Local Wisdom of the Malay Archipelago (COLLEGA 2023) Page - 802 -