Page 531 - Proceedings Collega2023

contohnya, mantera akan dimulai dengan lafaz Bismillahir-Rahmanir-Rahim dan diakhiri dengan Laila-
hail-lallah. Maka penggunaan dan pengucapan mantera telah menjadi universal sifatnya. Dunia kata- kata
dalam mantera boleh merangsang indera manusia untuk berubah menjadi apa yang dimahukannya
mengikut amalan individu tersebut. Namun, penggunaan mantera bagi masyarakat Melayu kini kurang
diamalkan kerana ia bertentangan dengan ajaran agama Islam
Jampi dan mantera dalam tari dabus bukan sekadar kata-kata, kalimat dan ayat tetapi
merupakan pengucapan yang simbolik, bermakna dan sangat mistik. Jampi dan mantera turut dipelajari
kerana dalam bacaannya terkandung nama makhluk halus yang ingin dihubungi. Sekiranya khalifah
(bomoh) mahupun pemain gagal untuk memahami nama dan kewujudan makhluk halus tersebut, maka
mereka tidak boleh menjadi khalifah. Hal ini demikian kerana khalifah berkenaan tidak berupaya
memanggil makhluk halus untuk hadir dalam persembahan, sedangkan kehadiran makhluk halus
sangat penting dalam proses pengubatan dan penyembuhan ritual dabus.

Rekabentuk Kajian

Data bagi kajian ini dikumpul bersandarkan reka bentuk kajian kualitatif dan analisis kandungan puisi puisi
yang dipilih sebagai instrument kajian utama. Kajian ini menggunakan kaedah kualitatif dan dilakukan
secara analisis kandungan untuk meneliti inspirasi alam dalam mantera dan pantun-pantun yang
dinyanyikan dalam tari Dabus. Oleh itu, kajian ini memilih Teori Pengkaedahan Melayu yang dibina oleh
Hashim Awang berpandukan pendekatan gunaan, khususnya pendekatan Firasat.

Kerangka teori Firasat

Teori Firasat Melayu yang dikemukakan oleh Hashim Awang diaplikasikan sebagai kerangka kajian . Hasil
penelitian puisi-puisi yang didendangkan dalam bentuk ritual ini mempunyai hubungkait dengan
kehidupan masyarakat Melayu yang sangat bergantung kepada alam, baik sebagai sumber inspirasi
mahupun spiritualiti.
Teori ini dikemukakan oleh Hashim Awang bermula pada tahun 1989 untuk membahaskan
kelemahan teori yang ditulis oleh pengkaji barat berkaitan pengkajian mereka terhadap karya sastera
Melayu. Kebanyakan teori yang digunakan oleh pengkaji barat terdapat pincang dari segi penghuraian
mengikut konteks sastera Melayu. Ini disebabkan bangsa Melayu lebih arif berkaitan kehalusan dalam
penciptaan karya sastera berunsur kepada keindahan alam yang mengelilingi cara hidup dan budaya
masyarakat Melayu. Keindahan ini menjadi cerminan masyarakat Melayu yang mempunyai keunikan
dalam penciptaan karya sastera.
Oleh itu, pembinaan kerangka teori ini diperkemas pada tahun 2002 dengan membuat
pembahagian kepada dua aspek, iaitu pengkaedahan alamiah dan pengkaedahan keagamaan. Dalam
konteks pengkaedahan alamiah merujuk kepada kehidupan harian masyarakat Melayu yang berkait rapat
dengan alam. Jenis pengkaedahan alamiah ini dibahagikan pula kepada tiga pendekatan, iaitu pendekatan
gunaan, pendekatan moral dan pendekatan firasat. Ketiga-tiga pendekatan ini mempunyai fungsi yang
tertentu untuk mengimbangi perkara yang berkaitan pengalaman hidup serta pengajaran yang diperoleh
termasuklah tafsiran daripada firasat masyarakat Melayu.
Pendekatan Firasat adalah sama dengan Pendekatan Moral yang ditunjangi dengan tanggapan
bahawa sastera adalah suatu kejadian alam yang menghasilkan pengalaman hidup. Kejadian tersebut
dikaitkan pula dengan mimpi iaitu kejadian alam yang mempunyai makna atau pengertian yang
penemuannya dapat dilakukan menerusi takbir atau tafsiran. Ia juga merupakan satu proses menemukan
makna menerusi tafsiran lambang atau alamat tertentu yang wujud di dalamnya (Hashim Awang, 1994).
Kejadian ini dikaitkan dengan mimpi kerana mimpi itu ialah suatu pengalaman hidup yang penuh misteri.

International Conference on Local Wisdom of the Malay Archipelago (COLLEGA 2023) Page - 518 -