Page 514 - Proceedings Collega2023

Melayu, Sultan Muzaffar Shah mempunyai gajah yang diberi nama ‘Juru Demang’, manakala menurut
Hikayat Seri Kelantan gajah Long Muhammad pula diberi nama ‘Ketitian Balai’ (Mohd Taib, 2004).Gajah
turut dijadikan haiwan pengangkutan yang penting dalam istiadat menerima dan menghantar utusan.
Secara tradisinya,sebarang utusan yang diterima atau dihantar kepada kerajaan lain akan diarak dengan
menggunakan gajah (Azharudin, 2012). Misalnya dalam tradisi membawa surat-surat kerajaan, dicatatkan
dalam sejarah Melayu ketika Melaka menerima surat daripada Pasai yang mempunyai kedudukan yang
setara dengan Melaka, surat diarak dengan menggunakan gajah disertakan dengan beberapa kelengkapan
kebesaran yang lain (MS Raffles, 2009).
Semasa pemerintah Long Jaafar, lebih jelas memperlihatkan gajah dijadikan sebagai pengangkutan
rasmi bagi tujuan mengangkut bijih timah yang mana bijih timah yang telah siap dilebur, dibawa menaiki
gajah dengan cara mengendong di atas belakang gajah tersebut. Gajah yang digunakan untuk
pengangkutan itu dinamakan sebagai ‘Kulub Anjeh’ yang berulangalik dari pelabuhan Sungai Limau ke Kota
Bukit Gantang. Bukan itu sahaja, Long Jaafar iaitu orang yang bertanggungjawab menjumpai bijih timah di
Larut, turut sama menggunakan gajah sebagai pasukan pertahanan, juga sebagai medium pengangkutan
dalam setiap urusan sehariannya (Mohd Zamberi, 2001).
Selain gajah, haiwan seperti kerbau turut mempunyai hubungan erat dengan masyarakat Melayu.
Kerbau bagi masyarakat Melayu silam adalah punca bagi kehidupan dan sangat berkait rapat dengan
pertanian. Hal ini kerana, kerbau merupakan haiwan pengangkutan yang sangat berperanan untuk kerja
yang melibatkan sawah, yang bersangkutan dengannya dan juga turut berkepentingan ketika musim
menuai yang mana, kerbau juga digunakan untuk mengasingkan padi dari jerami dengan cara kerbau
tersebut berjalan memijak keatas padi yang baru dipotong. Hakikatnya, kerbau banyak memainkan
peranan sebagai medium pengangkutan di sawah dan bendang. Natijahnya, kerbau masih dianggap
mempunyai kuasa tenaga dalam pertanian kerana selain hal membajak sawah dan mengangkut baja,
kerbau turut digunakan untuk alat pengangkutan menarik padi selepas usai urusan menuai padi (Mohd
Zain, 1966). Tenaga kerbau juga sangat diperlukan kerana haiwan ini mempunyai kemampuan membawa
muatan yang berat. Lantaran itu, kerbau juga pernah dijadikan haiwan yang bertanggungjawab untuk
menarik kayu balak yang banyak terdapat di tepi-tepi sungai khasnya di kawasan utara dalam masyarakat
Melayu terutama di Kota Star (Mohd Zain, 1966). Dalam situasi yang lain pula, terdapat beberapa kawasan
di Kota Star yang tidak mudah untuk mendapatkan bekalan air menyebabkan khidmat kerbau amat
diperlukan terutama dalam usaha untuk mengangkut air bersih bagi kegunaan masyarakat tempatan.
Sementara itu, pada musim kemarau apabila perigi-perigi kering, sekali lagi khidmat kerbau sangat
diperlukan bertujuan untuk mengangkut air dari jalan besar ke kawasan rumah masyarakat Melayu.
Kerbau juga satu ketika pernah digunakan bagi tujuan kesukanan terutama bagi sukan laga kerbau. Namun,
kegiatan tersebut telah diharamkan kerana dalam sukan tersebut terdapat pertaruhan yang bersifat
perjudian, yang mana perjudian merupakansatu perkara yang diharamkan dalam agama Islam (Mohd Zain,
1966).
Menyentuh daripada segi perubatan, menurut Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO), hampir 80%
daripada enam bilion penduduk dunia bergantung kepada haiwan dan tumbuhan sebagai sumber ubatan
utama (WHO, 1993). Bahan berasaskan haiwan dan tumbuhan bukan sahaja digunakan dalam perubatan
tradisional, tetapi mempunyai nilai yang tinggi sebagai bahan mentah dalam penyediaan ubat-ubatan
moden (Jaroli et al., 2010). Menurut Wilson (1995), pada masa kini hampir 40% kandungan bahan ubatan
diekstrak semula jadi daripada haiwan, tumbuhan, fungi dan mikroorganisma. Malah di kebanyakan
negara Asia, haiwan telah digunakan dalam perubatan tradisional mereka (Bauer, 2009).
Penghasilan bahan perubatan berasaskan haiwan dan kesannya ke atas rawatan penyakit pada
manusia dikenali sebagai zooterapi. Perubatan ini telah digunakan sejak berabad dahulu lagi oleh
masyarakat pribumi dan juga Barat (Costa-Neto, 2005). Kebanyakan etnik pribumi di seluruh dunia
mempercayai bahan berasaskan haiwan dapat menyembuhkan penyakit tanpa perlu bukti kesahihan dari
aspek sainstifik dalam penyembuhan penyakit. Haiwan yang digunakan sebagai sumber ubatan tradisional

International Conference on Local Wisdom of the Malay Archipelago (COLLEGA 2023) Page - 501 -