Page 1063 - Proceedings Collega2023

Pengenalan

Makanan, pakaian dan tempat berlindung merupakan keperluan asas yang diperlukan oleh setiap
individu. Lengkapnya keperluan asas ini dapat meningkatkan taraf kehidupan seterusnya menyumbang
kepada kesejahteraan hidup. Kesejahteraan hidup dapat dicapai dalam jangka masa panjang melalui
pekerjaan yang baik berasaskan pengetahuan dan kemahiran yang dimiliki oleh setiap individu (Pinto et
al., 2017). Sehingga kini, pelbagai usaha telah diperkenalkan oleh pihak kerajaan melalui dasar yang
berkaitan bagi memastikan kelangsungan kesejahteraan hidup terutamanya melalui program yang
bermatlamat membangunkan komuniti. Program yang dibangunkan meliputi proses peningkatan
ketahanan komuniti dengan memberi penekanan kepada pengetahuan dan kemahiran yang memiliki ciri
kearifan tempatan.
Selaras dengan program pembangunan komuniti yang dijalankan dan disesuaikan dengan
keadaan semasa negara iaitu fasa peralihan ke endemik wabak penyakit koronavirus 2019 (COVID-19),
manfaat Program Pertanian Bandar semakin mendapat perhatian dan diterokai oleh pelbagai kumpulan
individu dan komuniti bandar. Kajian terdahulu menunjukkan bahawa pelaksanaan pertanian bandar yang
mampan berupaya meningkatkan kualiti sosial (Abdullah Ayeop et al., 2018; Zainal & Mohd Zainol, 2021),
ekonomi (Krikser et al., 2019; Swanepoel et al., 2017) dan alam sekitar (Saprykina, 2022; Walters &
Midden, 2018). Walau bagaimanapun, dorongan bagi pelaksanaan pertanian bandar berskala kecil atau
sederhana di kawasan perumahan lebih tertumpu kepada penghasilan makanan segar (84%) dan
penambahbaikan persekitaran perumahan dan kesihatan penduduk (60%) (Bussell et al., 2017).
Sebaliknya, hanya 39% adalah bagi penyediaan kawasan interaksi sosial komuniti (McDougall et al., 2019).
Maka, kajian ini bermatlamat untuk meneroka keupayaan pertanian bandar sebagai wadah kesejahteraan
komuniti selain bertindak dalam pembekalan sumber makanan tempatan.

Senario Pelaksanaan Pertanian Bandar

Pertanian bandar ialah aktiviti pengeluaran hasil pertanian iaitu tanaman dan ternakan di kawasan
bandar tanpa ketetapan saiz khusus tapak, namun lebih tertumpu kepada aktiviti penanaman berbanding
penternakan (Kumari & Shirisha, 2022). Dalam usaha mewujudkan sumber makanan tersebut, aktiviti ini
boleh dilaksanakan sama ada di kawasan persendirian mahupun awam dan secara individu atau
berkumpulan (Ding et al., 2018). Pemilihan kepelbagaian dan kesesuaian jenis tanaman pula adalah bagi
menambah baik penghasilan sumber makanan harian yang diperlukan oleh setiap isi rumah (Nogeire-
McRae et al., 2018). Justeru, penghasilan sumber makanan tidak formal ini melibatkan proses penanaman,
pemprosesan, pembungkusan dan pengedaran produk makanan segar dan hiliran. Ia adalah bagi
kegunaan persendirian isi rumah, sumbangan untuk jiran tetangga atau pasaran kepada komuniti
setempat (Meenar et al., 2017).

Selain kepelbagaian tanaman, pertanian bandar yang dilaksanakan perlu bersesuaian dengan
persekitaran tempatan. Penggunaan ruang pertanian harus berupaya melengkapi dan mewujudkan reka
bentuk bandar yang sistematik. Kebanyakan kajian mengetengahkan penggunaan ruang terbiar yang
terhad untuk dibangunkan sebagai tapak pertanian bandar dalam skala kecil terutamanya di kawasan
perumahan (Gasperi et al., 2016; Mancebo, 2016; Newell et al., 2022). Sementara itu, pertanian bandar
dalam skala sederhana atau besar diusahakan di kawasan yang telah dikhaskan untuk pertanian dan
memerlukan kebenaran daripada pihak berwajib (Nchanji, 2017). Pertanian bandar sama ada dalam skala
kecil, sederhana mahupun besar adalah berbeza dari segi penerapan teknologi moden sebagaimana yang
dilaksanakan dalam bidang pertanian bagi tujuan komersial (Giriwati et al., 2018; Islam & Siwar, 2012).

International Conference on Local Wisdom of the Malay Archipelago (COLLEGA 2023) Page 1050