Page 791 - Proceedings Collega2023

sebahagian daripada penempatan masyarakat awal. Hakikatnya, pandangan awal lebih menepati ciri-ciri
Kedah Tua yang diperkenalkan dalam catatan Arab silam yang menyebut penamaannya dalam pertuturan
mereka sebagai Kalah. Menurut mereka Kalah atau Kalāh adalah wilayah yang sangat luas dan mempunyai
pelabuhan penting dan kawasan perindustrian logam yang dinamakan al-Qal’ah (al-Khazrajiy, 2013).

Abū Zayd, al-Ḥasan ibn Yazīd al-Sīrāfī adalah warga Basrah yang kemudiannya berhijrah ke Siraf
pada tahun 303H. Beliau adalah seorang pengembara yang pernah melayari Laut Caspian dari Gorgan
hingga ke Tabaristan. Beliau juga telah sampai ke Armenia, Kandovan dan Javar (al-Mas’ūdiy, 1866). Kitab
Riḥlat al-Sīrāfiy diangkat oleh Rahman dan Al-Bayati (2023) sebagai sebuah kitab ilmiah yang istimewa
dalam menggambarkan penyaksian pelayar Arab tentang wilayah luar yang dijejaki. Genre riḥlah
sebagaimana didefinisikan oleh Wahbah dan al-Muhandis (1984), merupakan karya yang mengumpul
maklumat-maklumat berkenaan tanggapan pengarang berkaitan pengembaraan beliau di lokasi-lokasi
yang berbeza, yang mana beliau dapat menggarap perkara-perkara yang disaksikan berkaitan budaya, cara
hidup dan etika, serta dapat membuat catatan terperinci tentang pemandangan semula jadi, menceritakan
perjalanan-perjalanan pengembaraannya, atau mengkompilasikan semua perkara tersebut sekali gus.
Begitupun, berdasarkan amalan pengarang genre riḥlah, kedapatan agak banyak amalan menambahkan
atau mengambil daripada butiran pengembaraan pengembara atau pelayar lain.

Kitab Riḥlat al-Sīrāfiy ini menjadi bukti bertulis tentang budaya masyarakat luar serta produk
pengeluaran mereka, juga kemahiran pelayar Arab mengemudikan perjalanan di lautan. Maklumat-
maklumat tentang wilayah luar beliau dapatkan sumbernya melalui penceritaan saudagar Sulaymān al-
Sīrāfiy, saudagar Ibn Wahb al-Qurashiy, sekumpulan kelasi dan saudagar lain. Beliau bukanlah seorang
ilmuan, cuma beliau berminat mengumpul penceritaan tentang China dan rantau India daripada pelayar-
pelayar Basrah dan Al-Ubulla yang pernah ke sana. Rantau India atau al-Hind bagi masyarakat Arab silam
mencakupi Asia Selatan dan Asia Tenggara, termasuklah Kedah Tua (Mohamad & Ahmad, 2021).
Berkenaan dengan Sulaymān al-Sīrāfiy, beliau telah belayar merentasi Lautan Hindi dalam perjalanannya
ke negeri China. Beliau mengambil kesempatan merakamkan apa yang telah disaksikan dalam catatannya
yang disempurnakan pada 237H/851M. Manakala Ibn Wahb al-Qurashiy adalah penduduk Basrah yang
berketurunan Quraysh, yang kemudiannya berhijrah ke Siraf. Siraf ialah sebuah bandar pelabuhan tersohor
yang mempunyai hubungan perdagangan dengan rantau India pada zaman tersebut. Bagaimanapun, lokasi
pelabuhannya terletak di Nābid yang jauhnya dari Siraf ialah 2 farsakh, iaitu dalam 9 kilometer. Tempat
tersebut yang terlindung daripada tiupan angin kencang sangat sesuai untuk kapal berlabuh. Kebetulan
terdapat kapal yang akan belayar ke China, maka beliau pun mengambil kesempatan untuk menjelajah ke
tempat baharu. Kemudian Ibn Wahb keluar daripada China dan sempat singgah di Kedah Tua. Beliau telah
berjaya menyelesaikan catatannya pada tahun 257H (al-Sīrāfiy, 1999; al-Ḥamawiy, 1995; al-Kirbāsiy, 2019;
Mohamad & Ahmad, 2021). Menurut Ibn Khurdādhbih (2014), pada era tersebut, Kedah Tua berada di
bawah pemerintahan Kerajaan Jābah al-Hindiy iaitu Srivijaya. Berdasarkan pengamatan kajian, zaman
penyaksian Sulaymān al-Sīrāfiy dan Ibn Wahb al-Qurashiy adalah sebelum berlakunya rusuhan besar di
China yang menyebabkan diaspora Arab keluar meninggalkannya pada tahun 264H bersamaan 878M (al-
Mas’ūdiy, 1866).

Kaedah Penyelidikan dan Sumber

International Conference on Local Wisdom of the Malay Archipelago (COLLEGA 2023) Page - 778 -