Page 614 - Proceedings Collega2023

Berdasarkan kritikan sastera feminis setakat ini, karya sastera yang membicarakan tentang citra
wanita ialah karya Marah Rusli berjudul Siti Nurbaya yang diterbitkan pada era Pujangga Baru. Tema yang
diangkat dalam novel ini ialah tentang perkahwinan paksa yang mesti dipatuhi oleh wanita. Selepas
berkahwin, wanita juga menderita dalam hidup mereka. Melihat hal ini, Sutan Takdir Alisjahbana menulis
novel berjudul Layar Terkembang. Beliau mahu mencipta citra wanita moden yang mahukan kesaksamaan
antara wanita dan lelaki. Ini dikenali mulanya sebagai emansipasi.

Sugihastuti dan Itsna Hadi Septiawan (2007:95) menjelaskan bahawa emansipasi lebih
menekankan penyertaan wanita dalam pembangunan tanpa mengambil kira hak dan kepentingan wanita.
Emansipasi masih dianggap tidak adil kepada wanita. Sugihastuti dan Suharto (2002:23) menyatakan
bahawa emansipasi lebih dekat dengan konsep gender. Menurut analisis mereka, emansipasi akan
menghasilkan 5 kriteria, termasuk:

• Perbezaan jantina ialah perbezaan watak, tingkah laku, penampilan, cara berpakaian dan
peranan.
• Ketaksamaan gender ialah perbezaan dalam hak politik, pengundian, sikap lelaki dan wanita.
• Jantina, ialah identiti diri.
• Identiti jantina ialah penerangan tentang jantina yang berbeza.
• Peranan Gender, adalah peraturan budaya antara lelaki dan wanita.
Kesimpulan kritikan sastera feminis Sugihastuti ialah kritikan sastera sedar akan kewujudan gender
yang harus diperhatikan dalam kaitannya dengan budaya, sastera dan kehidupan manusia.

Seterusnya berbicara mengenai citra wanita ialah kesan mental atau imej yang timbul pada seseorang yang
disebabkan oleh perkataan atau ungkapan yang terdapat dalam karya sastera. Untuk itu citra terbahagi
kepada dua bentuk iaitu citra diri wanita dan citra sosial wanita.

Coitra diri wanita wujud sebagai individu yang mempunyai kebolehan untuk membangunkan dan
memajukan dirinya. Citra diri wanita menunjukkan aspek fizikal dan psikologi yang berlaku dalam
masyarakat (Sugihastuti & Suharto, 2002). Menjadi feminin ditunjukkan dengan cara dia menghiasi diri,
berpakaian dan berkelakuan. Terdapat ciri-ciri kewanitaan yang meliputi tingkah laku, kelembutan,
perhatian, cara berpakaian dan solekan yang kesemuanya menandai citra diri seorang wanita (Sugihastuti,
2000: 16). Manakala aspek psikologi pula dicirikan oleh wanita sebagai makhluk yang boleh berfikir,
merasa dan bercita-cita (Sugihastuti, 2000:95).
Citra sosial wanita merupakan citra yang berkait rapat dengan norma dan sistem nilai yang berlaku
dalam sesebuah kelompok sosial yang bermula dalam keluarga, kemudian masyarakat setempat, dan
negara.Citra wanita dalam keluarga memainkan peranan sebagai seorang isteri yang mempunyai hak yang
sama seperti suaminya. Hak wanita sebagai isteri meliputi: (1) mendapatkan cinta, kasih sayang dan
perhatian, (2) mendapatkan kesetiaan, (3) dapat berpendapat, dan (4) mendapatkan dukungan suami
dalam menjalani kehidupan (Sugihastuti, 2000: 116). Imej wanita sebagai anak dalam keluarga mestilah
menghormati dan mematuhi peraturan yang diperintahkan oleh seorang bapa sebagai ketua keluarga.
Manakala dalam masyarakat wanita juga digambarkan sebagai orang yang mempunyai kebolehan yang
sama dengan lelaki untuk berjaya (Sugihastuti, 2000: 121).

International Conference on Local Wisdom of the Malay Archipelago (COLLEGA 2023) Page - 601 -