Page 1071 - Proceedings Collega2023

“Terowong (laluan berbumbung) yang kami buat tu, kami tanam dengan pokok buah…markisa
ada, kacang botol ada. Bila berbuah, nampak terjuntai-juntai. Bila dah tua, kami buang. Baru ni,
kami ada semai pokok jugak, pokok baru nak naik. Nanti bila dah penuh tu, cantik lah macam dulu.
Sekarang ni tinggal pokok sirih je.”

Penekanan aspek landskap dalam pertanian diaplikasikan dengan jelas dalam Program Laman
Hijau 1.0 dan Program Laman Hijau Strata 2.0 di PSB melalui konsep taman dan kebun. Konsep ini
melibatkan pemilihan dan susun atur tanaman yang berjaya mengindahkan kawasan perumahan secara
fizikal dan visual. Konsep ini dijelaskan dengan lebih terperinci oleh Informan C, pegawai yang memantau
prestasi perumahan seperti yang berikut:

“Kebun yang berkonsepkan integrasi edible garden dengan landskap. Walaupun ia adalah kebun,
tapi kami masukkan elemen landskap. Orang yang memandang pun nampak cantik je kebun tu,
sayup je mata memandang. Contohnya masa PKP tu, tak tahu nak pergi ke mana sebab tak ada
kawasan nak beriadah kan. Sebab tu dalam Program Laman Hijau, kami cuba terapkan sekali
konsep taman dan kebun. Bukan saja tempat untuk berkebun, tapi boleh beriadah juga.”

Bertitik tolak daripada penemuan di atas, gabungan aspek pertanian dan landskap dapat
mendedahkan peserta pertanian bandar kepada keunikan pertanian bandar. Situasi ini menjelaskan
bahawa, aktiviti pertanian yang dilaksanakan perlu selari dengan lokasi iaitu kawasan perbandaran yang
harus dilengkapi dengan nilai estetika bandar (Defee, 2017). Ia dipengaruhi oleh elemen landskap lembut
dan kejur yang sering kali menjadi daya penarik kehadiran komuniti bandar ke kawasan komuniti berpusat
(Ali et al., 2019). Justeru, landskap bandar melalui aktiviti pertanian ini adalah platform kepada
pembentukan bandar yang mampan, berdaya huni dan sihat (Scharf et al., 2019). Hal ini bersangkut paut
dengan keupayaan sistem pertanian bandar dalam penyediaan pelbagai produk dan khidmat ekosistem
bandar yang dinilai dari aspek daya tahan (Tefft et al., 2017). Khidmat ekosistem bandar dapat
diterjemahkan kepada khidmat pembekalan, khidmat kawalan, khidmat sokongan, dan khidmat budaya
(Abas et al., 2020; Newell et al., 2022). Jika diteliti dengan lebih mendalam, khidmat pembekalan
diperoleh hasil daripada elemen pertanian, manakala elemen landskap adalah penyumbang kepada
khidmat kawalan, khidmat sokongan dan khidmat budaya. Oleh itu, integrasi empat khidmat ekosistem
ini dengan penekanan ciri kearifan tempatan melalui amalan pertanian dan landskap adalah penting
dalam mewujudkan sistem pertanian bandar yang holistik, lokaliti dan berdaya tahan bersesuaian dengan
ekosistem bandar.

Kesimpulan
Sebagai kesimpulan, pelaksanaan pertanian bandar yang berfokus kepada pembangunan komuniti
secara tidak langsung meliputi proses peningkatan daya tahan komuniti yang bertindak dalam memelihara
kearifan tempatan khususnya kelangsungan tradisi pertanian di kawasan bandar. Kelangsungan tradisi
pertanian bandar dari aspek sosial dikesan melalui keupayaannya dalam memenuhi kepuasan komuniti
bandar iaitu penggunaan sistem. Ia terbahagi kepada tiga iaitu kearifan tempatan secara luaran, dalaman
dan sepanjang hayat. Kearifan tempatan secara luaran tertumpu kepada fungsi pertanian bandar sebagai
medium modal sosial, manakala kearifan tempatan secara dalaman menekankan aspek fizikal, psikologi,
perhubungan sosial dan kualiti alam sekitar. Sebaliknya, kearifan tempatan secara sepanjang hayat
melibatkan gabungan elemen pertanian dan landskap bagi membentuk lokaliti kawasan perumahan.
Walau bagaimanapun, ketiga-tiga aspek kearifan tempatan ini mempunyai perkaitan yang jelas dengan
keupayaan komuniti dan sistem pertanian bandar yang memerlukan perhatian terhadap aspek daya tahan.

International Conference on Local Wisdom of the Malay Archipelago (COLLEGA 2023) Page 1058