Page 114 - Proceedings Collega2023

Selain itu, setiap ukiran yang terdapat pada buah buton tidak menampakkan sebarang bentuk
figura seperti manusia atau haiwan. Menurut semua informan dalam artikel ini menyatakan bahawa,
buah-buahan merupakan subject matter yang dijadikan sebagai rujukan buat pengukir. Manakala, Hashim
Sahad sebagai pengukir yang terdapat di Negeri Sembilan mengakui bahawa ukiran yang terdapat pada
buah buton mempunyai maksud iaitu perlambangan terhadap pemimpin adat atau simbolik terhadap
penghuni rumah tersebut. Simbolik tersebut juga dipengaruhi dengan nilai-nilai Islam yang baik dan
semestinya dijadikan rujukan oleh penghuni rumah terutamanya mereka yang berstatus pemimpin.

Berdasarkan kepada pemerhatian tentang kehadiran buah buton, kebanyakan subjek tersebut
hadir bersama dengan tiang gantung. Menurut Muhammad Pauzi Abd Latif, tiang gantung adalah elemen
yang memainkan peranan dalam penyokong kepada struktur bangunan seperti menyokong struktur atap.
Tambahnya lagi, tiang gantung ini juga sebagai simbol kepada pemimpin yang mempunyai pengaruh dalam
Adat Perpatih. Kenyataan ini disokong oleh Raja Nafida Raja Shahminan dan Shamsuddin Ahmad. Menurut
Raja Nafida Raja Shahminan lagi, tiang gantung adalah struktur yang tergantung bagi menyokong kepada
struktur yang lain.

Walau bagaimanapun, ragam hias yang ada pada tiang gantung tiada kaitan dengan pemilik rumah
mahupun yang memegang gelaran atau jawatan dalam Adat Perpatih (Muhammad Pauzi Abdul Latif).
Berdasarkan kepada buku “Rumah Tradisional Luak Tanah Mengandung: Kajian Inventori Rumah Bumbung
Panjang” oleh Raja Nafida (2007), telah menyatakan bahawa ragam hias yang dimaksudkan sebagai hiasan
pada tiang gantung ialah buah buton. Menurut Raja Nafida Raja Shahminan, buah buton tidak terhad pada
tiang gantung sahaja, sebaliknya terdapat di beberapa bahagian dalam rumah seperti ruang seperti
serambi. Bentuk buah buton direka dengan pelbagai jenis bentuk berdasarkan kepada subject matter yang
digunakan. Kenyataan tersebut diperkuatkan lagi dengan kenyataan Hashim Sahad bahawa, rekaan buah
buton ini diinspirasikan daripada alam semula jadi dan diolah sejajar dengan ajaran Islam.

Kedua-dua elemen ini iaitu buah buton dan tiang gantung mempunyai makna yang berbeza. Dari
segi fungsi, buah buton dikategorikan sebagai non-structural, manakala tiang gantung adalah structural
(Raja Nafida Raja Shahminan). Ini membuatkan elemen tersebut sekadar tergantung bersama-sama
dengan tiang gantung. Berbeza dengan tiang gantung yang mempunyai fungsinya yang tersendiri iaitu
sebagai struktur bangunan.

Reka bentuk buah buton pada rumah terpilih merujuk kepada alam semula jadi. Manakala, setiap
reka bentuk ini dicipta untuk disesuaikan dengan sistem Adat Perpatih terutamanya dalam konteks agama.
Ini kerana reka bentuk buah buton merujuk kepada flora sebagai subjek yang selari dengan ajaran Islam
yang melarang ukiran atau ciptaan mana-mana figura manusia atau haiwan. Berpegang teguh kepada
agama menjadikan pemilik rumah yang mengamalkan Adat Perpatih lebih dekat dengan Tuhan.
Pengamalan Islam bukan sahaja agama yang dianuti oleh para penghuni rumah, tetapi juga menjadi
rujukan dan panduan kepada pengamal Adat Perpatih di Luak Tanah Mengandung khususnya. Seperti yang
disebut dalam lafaz adat “adat bersendikan syarak, syarak bersendikan Kitabullah”. Malah, penghasilan
buah buton turut dipengaruhi oleh kata adat ini. Oleh itu, reka bentuk buah buton yang diukir pada
bahagian bawah tiang gantung merupakan salah satu elemen yang diterapkan pada rumah tradisional di
Negeri Sembilan. Menurut Raja Nafida Raja Shahminan (2007), pembinaan rumah tradisional di Negeri
Sembilan dibina dengan merujuk kepada Adat Perpatih yang berpandukan syarak.

International Conference on Local Wisdom of the Malay Archipelago (COLLEGA 2023) Page - 101 -